دانشجو: سمیرا فتحلی
استاد راهنما: علی معموری
دانشکده علوم قرآنی قم
سال ۱۳۸۷

چکیده:
شخصیّت افراد مجموعه‌ای از صفات و خصوصیّات و مؤلّفه‌هایی است که یا میان همه انسان ها مشترک است یا میان گروهی از انسان ها یا در خود فرد یافت می‌شود. و هنگام ایجاد پیوند برای انتقال پیام به شیوه‌های کلامی و غیرکلامی باید به این مؤلّفه‌ها توجه کرد و قرآن که به تمامی،ارتباط میان خالق و مخلوق می‌باشد؛این نکته را ازنظردورنداشته وبانگاه به همین مؤلّفه‌های سازنده‌ی شخصیّت افراد با تمامی بشر یا گروهی از آن و یا فرد خاصی همچون پیامبر (صلی اللّه علیه وآله و سلّم) ارتباط برقرار کرده است.

این رساله ابتدا برای آشنایی با مؤلّفه‌های شخصیّت به بررسی دیدگاه‌های روانشناسی پرداخته و پس از آن مؤلّفه‌های سازنده‌ی شخصیّت در قرآن مورد توجه قرار گرفته است و در ضمن ارائه مؤلّفه‌ها از دیدگاه قرآن،تأثیر آن‌ها در برقراری ارتباط بررسی شده است ودر پایان الگوهایی را به عنوان مجموعه معیارها و نمونه‌ها بر اساس شرایط واقعی و عینی جهت برقراری ارتباط با افراد بر اساس مؤلّفه‌ها بیان کرده است؛تا با توجه به تمام جنبه‌های شخصیّتی افراد هنگام برقراری ارتباط بدانیم چگونه رفتاری باید داشته باشیم تا ضمن حفظ کرامت انسانی در ارتباطمان موّفق عمل کنیم.
و البته این رساله تنها راهی را باز کرده است تا با استفاده از الگوهای کلّی ارائه شده بتوان به طور جزئی‌تر و دقیق‌تر الگوهای ظریف‌تر جهت برقراری ارتباط ارائه کرد.

دانشجو: نعیم ساعدی
استاد راهنما: علی معموری
استاد مشاور: مهدى منتظر القائم
دانشگاه: جامعة المصطفی العالمیة
سال ۱۳۸۵

الخلاصة:
أطروحتنا هذه جاءت تلبی حاجة الإنسان المسلم لما یجده من تناقضات فی الوهلة الأولى لما هو موجود فی تراثنا الإسلامی، من أنّ الإسلام الذی رسالته هی رسالة تنسجم مع العقل والفطرة، والذی ما فتئت تعالیمه تذم التقلید الأعمى، فیکف یمارس بعد ذلک عملیة الإکراه على اعتناقه، والتی هی أسوأ حالاً من التقلید، والحال أن الإکراه على شیء موجب لتنفر النفس حتى مع حقانیته، کما أن الرسالة السماویة الإسلامیة تنطوی على موجبات الانجذاب إلیها وذلک من خلال نبذها لحالة الظلم والاضطهاد والتعسف، والتی هی مقتضى رأفة الحق تعالى ولطفه ورحمته بعباده، حیث أن الباری بمقتضى ذلک یوفر کل ما بإمکانه أن یقرب العبد إلى الصراط القویم الموجب لنجاة الإنسان من الهلاک، ویبعده عما من شأنه أن یوقعه أسیراً فی الضلال والانحراف، فانتظمت على مقدمة وأربعة فصول، على النحو التالی:
فامّا المقدمة؛ فقد جاءت لتبین للقارئ بیان أصل الموضوع، والأهداف الرئیسیة والفرعیة التی دعت إلى البحث فیه، وطبیعة السابقة الدراسیة له من قبل الباحثین والمفکرین الإسلامیین، ثم تعرضت لبیان المنهج والأسلوب المتبع فی تحقیق فصول هذه الأطروحة، ثم عطفت الکلام لمجموعة الموانع والعراقیل التی واجهت الکاتب أثناء سیر البحث طوال هذه المدة التی استغرقتها کتابة الأطروحة، وأخیراً ألقت الضوء على مجمل ما جاء فی فصولها؛ لتعطی صورة أولیة کلیة عمّا تناولته فی أبحاثها.
وأمّا الفصل الأول، فقد تناول ذکر الآیات الکریمة ذات الصلة المباشرة بإثبات حریة المعتقد ابتداءً، ورد الشبهات الواردة حول الاستدلال بها، ثم بعد ذلک ذکرنا الآیات ذات الدلالة غیر المباشرة على ذلک المبدأ، وبعدها تعرضنا إلى ذکر مجموعة من الآیات التی استفاد المفسرون من دلالتها على حریة المعتقد، ثم عطفنا البحث عن مجموعة الآیات المعارضة لآیات حریة المعتقد، وسعینا فی حل التعارض بینها، بالإضافة إلى تسلیط الضوء على بیان علاقة الجزیة مع حریة المعتقد ابتداءً فی الإسلام، وفی ختامه تعرض إلى معنى الصغار فی آیة الجزیة.
وأما الفصل الثانی، فقد تطرق البحث فیه عن تتبع سیرة النبی @ وأهل بیته #، وعلاقتها بحریة المعتقد ابتداءً، حیث سلطنا الضوء على مکاتبات النبیّ @ إلى بعض ملوک ذلک العصر، ثم بیان بعض المعاهدات، وتعرضنا إلى ذکر بعض أقواله، ومن بعدها تتبعنا فی دراستنا أسباب وأهداف غزواته وسرایاه @، واختتمنا البحث بعرض موقف أهل البیت # من الفتوحات الإسلامیة آنذاک.
وأمّا الفصل الثالث، فقد تبنى البحث فیه الخوض فی علم الفقه، لما لهذه المسألة من صداها الفقهی، فقمنا بتتبع الجذور التاریخیة لها فی الفقه الشیعی الإمامی، مع ذکر الأدلة التی اعتمدها الفقهاء فی الذهاب إلى وجوب إکراه غیر المسلمین على الإسلام، وکذلک التعرض لذکر الفقهاء المخالفین لمسألة وجوب الإکراه، وذکر أدلتهم، وفی الختام تعرضنا لمناقشة وتقییم أدلة الطرفین.
وأمّا الفصل الرابع، قد عطفنا الکلام فیه على بحث المسألة فی الکتب الکلامیة، حیث لم نجد من أشار إلیها بشکل مفصلاً یتناسب وأهمیتها، نعم قد ذکرنا من تطرق بالبحث لها، ولکنه کان مقتضباً ومختصراً جداً، مما حدى بنا أن ننطلق من مجموعة قواعد کلامیة للتأسیس لمبدأ حریة المعتقد ابتداءً بما یتناسب والفکر الإسلامی الصحیح.
وأخیراً اختتمنا الأطروحة فی هذه المسألة بذکر خاتمة، تَلَخَصَ فیها ذکر ما توصلنا إلیه من نتائج عن سیر البحث فی هذه المسألة.

دانشجو: زهرا خوش سخن مظفر
استاد راهنما: علی معموری
استاد مشاور: دکتر ناجی
دانشگاه: پیام نور قم
سال ۱۳۸۸

چکیده
آیه ۳۴ سوره‌ی نساء از آیاتی است که به بررسی روابط حقوقی زن و مرد در خانواده می‌پردازد. مفسران و اندیشمندان از زمان نزول آیه تا حال، به بررسی و بیان آیه پرداخته‌اند.
تنوع تفاسیر در مورد این آیه مخصوصاً در سده‌ی اخیر، بیانگر نیاز بیشتر به تحلیل و بررسی آیه می‌باشد. بیشتر مفسران در بیان آیه به لغویان رجوع کرده‌اند و با توجه به اینکه قدیمی‌ترین لغت نامه‌ها حدود دو قرن پس از زمان نزول نگاشته شده، بعضی از واژه‌ها از معنای اصلی خود فاصله گرفته‌اند.
معناشناسی توصیفی (همزمانی) واژگان آیه در قرآن، راهی برای فهم آیه و درک معنایی است که مقصود شارع در زمان نزول بوده است. همچنین شناخت ظرف نزول آیه به فهم آیه کمک می‌کند و بررسی وضعیت زنان در هنگام نزول آیه، ما را به سوی تحلیل صحیح‌تری از آیه هدایت می‌کند.
مفسران از دوره‌ای که به تفسیر قرآن پرداخته‌اند، هر یک با توجه به شرایط اجتماعی عصر خود، تفسیری از آیه ارائه نمودند. تنوع این تفاسیر، بازخورد زمان را در تفسیر یک مفسر نشان می‌دهد. در پی این تحقیق، دست یابی به تحلیلی از آیه مورد نظر است که ضمن هم‌خوانی با معناشناسی واژگان آیه، در راستای هدفی باشد که نزول آیه مد نظر داشته است و با شایط کنونی زنان نیز هم خونی داشته باشد.
واژگان کلیدی: آیه ۳۴ سوره نساء، قوامیت، نشوز، ضرب نساء.

دانشجو: نرگس بزرگخو
استاد راهنما: خانم دکتر مستقیمی
استاد مشاور: علی معموری
دانشکده علوم قرآنی تهران
۱۳۸۸

چکیده
وارد شدن در حوزه‌ی مفهوم‌شناسی واژگان قرآنی و تبیین واژه‌های مهم قرآن کریم بر اساس کاربردهای قرآنی و جدا از پیش‌داوری‌ها و تلقی‌های بیرونی، از مهم‌ترین مسائلی است که برای رسیدن به فهم صحیح و عمیق معارف قرآن کریم، باید در رأس مطالعات قرآنی قرار گیرد.
یکی از واژه‌های پرکاربرد در قرآن کریم، واژه‌ی دین است. این واژه‌، از مفاهیم مهم و اساسی است که انسان‌ها در طول تاریخ، با آن درگیر بوده‌اند . و همواره معنای این واژه‌ی به ظاهر ساده در میدان آراء و نظرات گوناگون قرار داشته است. مفسران قرآن کریم نیز، معانی متعدد و مختلفی برای آن برشمرده‌اند. اما با این وجود معنای واقعی این واژه، همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.
از این رو پژوهش حاضر با تکیه بر خود آیات و بر مبنای روش معناشناسی، با تعیین حوزه‌های معنایی و در چارچوب روابط معنایی نظیر همنشینی، جانشینی، تقابل و شمول معنایی، به بررسی معنای دین در قرآن کریم پرداخته است. با توجه به کاربردهای قرآنی معانی مختلف ومتعدد بیان شده برای دین، معانی نسبی این واژه‌اند. بررسی حوزه‌های معنایی دوگانه‌ی دین در قرآن کریم، نشان می‌دهد معنای اساسی این واژه، «برنامه‌ی رشد و تکامل» است که کاربردهای آن در حوزه‌ی این جهانی، با این معنا سارگار است. اما جزا و پاداش در حوزه‌ی آخرتی نیز نمودی دیگر از رشد و تکامل خواهد بود. با بررسی مفاهیم مرتبط با دین در قرآن از طریق روابط معنایی این معنای قرآنی تبیین می‌شود و بر این اساس تعریف دقیق دین در قرآن کریم عبارت است از:
« برنامه‌ی رشد و تکامل بشر که برمبنای باورها و عقاید افراد پیرامون دو مسأله‌ی جدّی آغاز و فرجام زندگی، اعمال و رفتارشان را تنظیم می‌کند.»
کلیدواژه: دین، معناشناسی، معنای اساسی، معنای نسبی، حوزه‌های معنایی، همنشینی، جانشینی، تقابل، شمول‌معنایی .

دانشجو: عباس مسعودی
استاذ راهنما: علی المعموری
استاذ مشاور: معین دقیق

الخلاصة:
تناولت فی بحثی هذا دور الشیعة فی حفظ القرآن خلال القرون الثلاثة الأولى. فابتدأته بمقدمة، وقَفّیتُهُ بخاتمة، وغرسُت فیما بینهما ثلاثةَ فصول، جاءت یتلو بعضُها بعضاً. فأثمرت أبحاثاً مترابطة. فاقتُطِفَ منها نتائجُ طیّبة. ألمحتُ فی المقدّمة إلى المحور فی هذا البحث، معرّفاً إیّاه بعبارات موجزة، تناسب حجم المقدّمة، ثُمَّ تحدّثتُ عمّا لهذا المحور والموضوع من أهمیة. ثُمَّ بیّنت بوضوح الهدف من هذه الرّسالة، وحدودها من زمان أو مکان، مع بیان فرضیات البحث وما یمکن أن تسمّى بحوثاً سبقت. وذکرت ما ربما یقال: إنّه جدید فی هذه الرسالة.
فأمّا الفصل الأوّل : فاقتضت ضرورة البحث أن یُصَیَّرُ فی أبحاث تمهیدیة ثلاثة. جعلت الأوّل فی الحدیث عمّن یدور البحث عن دورهم. فذکرت العنوان الذی یرمز إلیهم فی اللغة, وأتیت بما یذکر من تطوّر لهذا العنوان فی الاصطلاح, وأیّ المعانی یرتبط بموضوع البحث, وعرّجت على بذرة تشیّعهم ,وأدلّتهم علیها ,مع اقتصاری فی طرح الأدلّة على ما هم یعتقدونه, کما بیّنت السّبب هناک .
وأمّا ثانی الأبحاث : فکان فی بیان معنى الحفظ فی اللغة, مع اقتصاری فیه على بعض المعانی؛ للاختصار, ثمّ بیّنت المعنى المقصود للحفظ فی هذه الرسالة.
وأمّا ثالث البحوث: فصیّرته فی الحدیث عن القرآن الکریم, مبتدءاً بتعریفه لغةً. ثمّ بیانه اصطلاحاً. وذکرت ما امتاز به لفظ القرآن عن سائر أسماء کلام الله تعالى، الواردة فی القرآن الکریم, وأخیراً جئت بمطلب تترتّب علیه نتائج مختلفة, وهو: الحدیث عن القرآن والقراءات. فهل هما حقیقتان مختلفتان ماهیّةً وحُکماً، أو حکماً لا ماهیّة، أو هما متّحدتان حکماً وماهیّة؟
وجاء الفصل الثانی: عن دور الشیعة فی حفظ القرآن إبّان مراحل جمعه وتوحیده. فانطوى هذا الفصل على مبحثین ,أحدهما : تحدّثت فیه فی نقطتین , الأولى : عن معنى کلمة الجمع ـ بصیغتها الإفرادیّة ـ ماذا تعنی؟
وفی الثانیة : تحدّثت فیها عن معنى کلمة الجمع-بصیغتها الترکیبیّة- ماذا تعنی؟
ثمّ بیّنت أیّ المعانی هو المقصود فی بحثی هذا.
وأمّا ثانیهما: فَعُقِدَ لبیان هذه المراحل,والتی کانت أربع,بیّنت فیها السّیر التکاملی لحفظ القرآن الکریم من خلال جمعه وتوحیده, ومقدار دور هؤلاء الشیعة فیه,وعالجت فیه أخطاء نسبت بسببها القراءة إلى بعضهم. ثُمَّ ختمتُ المبحث بالنتائج المستخلصة منه.
وأمّا ثالث الفصول وآخرها: فذکرت فیه دورهم فی حفظ القرآن من خلال قراءته, وتنقیطه, وتشکیله, ورسم خطّه. فانتظمت بذلک فیه ثلاثةُ مباحث.
تعرّضت فی الأوّل منها إلى تعریف القراءات فی اللغة والاصطلاح, وبیّنت بعد ذلک السِّرَّ فی تعدد القراءات, ورکّزت على القراءة المعروفة, المتواترة بین المسلمین کافّة, والتی وصلتنا بروایة حفص , عن عاصم, عن أبی عبد الرحمن السُّلَمی, عن سیدنا الإمام علی (علیه السلام). ثمّ ختمت المبحث بالحدیث عمّن ضبط القراءات فی تألیف.
وأما المبحث الثانی:فعقد للحدیث عن نَقْطِ المصحف الشّریف. فابتدأته بتعریف النّقط لغةً واصطلاحاً, وتحدّثت فیه عن الإعراب فی اللغة والاصطلاح, وختمته بمبتکر النّقط, وما یمکن أن یُجعل دلیلاً على ذلک, ومن ثمّ ألحقته بأهم نتائج هذا المبحث.
وأمّا المبحث الثالث: فخصّصته للحدیث عن الخطّ المصحفی, فتناولت فیه أمرین:
الأوّل: عرّفت من خلاله الخطّ لغةً واصطلاحاً. الثانی: بیّنت فیه دور أوّل من أدخل الخطّ المدوّر ـ بعد تطویره ـ فی کتابة المصاحف الشّریفة.

دانشجو: محمدباقر معموری
استاد راهنما: علی معموری
دانشگاه: جامعة المصطفی العالمیة

چکیده
در قرآن حوادث تاریخی و داستان‌های فراوانی ذکر شده و انسان‌ها را به پندآموزی از سرانجام گذشتگان فرا می‌خواند. اشاره به ماهیت، هدف و شیوه علم تاریخ در اسلام مسبوق به همان آغاز ظهور اسلام است و آن را می‌توانیم در قرآن و در میان احادیث نبوی بیابیم.
تاثیر قرآن و بینش تاریخی آن، اشتیاق به آگاهی از جزئیات داستان‌های قرآن و بینش تاریخی قرآن نیاز به دانستن سیره و سنت پیامبر و دیگر صحابه، اهمیت تاریخی در تعلیم و تربیت اسلامی، لزوم جمع آوری و تدوین حدیث که بخشی از آن شامل تاریخ نیز می‌گشت، علاقه برخی از خلفا در گوش سپردن به اخبار و سر گذشت ها و نهیه متون تاریخی مربوط به این حوزه، انگیزه های سیاسی گروهی از حاکمان همچون خلفای بنی امیه و بنی عباس در زنده نگاه داشتن یاد وخاطره اجداد و انساب خود وعلاقه شخصی و میل درونی برخی از تاریخنگاران، از جمله رویکرد جامعه اسلامی به تاریخ و تدوین آن است که در کلام تاریخ پژوهان منعکس شده است. با این حال تاثیر قرآن در این بین منحصر به فرد و غیر قابل مقایسه با اسباب و عوامل دیگر است.
در این راستا آگاهی تاریخی درعربستان پیش از اسلام،جهان نگری تاریخی پیامبراکرم،داده های تاریخی قرآن و جایگاه تاریخ در علوم و تعلیم و تربیت اسلامی،عوامل دیگری هستند که درنظر روزنتال زمینه های پی ریزی و گسترش مباحث تاریخی را به وجود آوردند.
اشاره به ماهیت، هدف و شیوه علم تاریخ در اسلام به همان آغاز ظهوراسلام بر می‌گردد و نشانه‌های آن را می‌توان در لابلای آیات قرآن یافت. هرچند این اشارات، اجمالی و کلی است و رابطه خدا با تاریخ بشر و ناپداری حیات انسانی در این جهان را بیان می‌کند و سودهای دینی و اخلاقی و عملی را در انذار، عبرت و اندرز بیان می‌نماید. قرآن، علاوه بر عرضه بخشی از مواد تاریخی، به انسان سفارش می‌کند که با عبرت از سرگذشت انسان‌های پیشین، مسیرحق را دنبال کرده، از تجربه آنان درس بیاموزند.
رنگ دینی تواریخ اسلامی به ویژه تکیه بر سرگذشت انبیا و نیز کار مداوم بر روی مغازی رسول خدا، متأثر از همین بینش است؛ گرچه به مرور و به دلایلی دیگر، مباحث تاریخی گسترده‌ای در متون تاریخی مسلمانان مطرح گردید؛ اما عنوان عبرت که قالب پرداخت‌های تاریخی قرآن بود، در بسیاری از مواقع مورد توجه مسلمانان قرار گرفت و تاریخ به عنوان تجارب الامم عرضه شد. توجه مسلمانان به تاریخ انبیای گذشته که بعدها آنها را به سوی متون تاریخی اهل کتاب کشاند و تأثیر بزرگی بر فرهنگ تاریخنگاری و محتوای کتاب‌های تاریخی میان مسلمانان باقی گذاشت، ناشی از علاقه آنان به تفسیر آیات قرآنی در زمینه تاریخ انبیا بود.

دانشجو: شریفی
استاد راهنما: غلامعلی عزیزی کیا
استاد مشاور: علی معموری
جامعة المصطفی العالمیة

چکیده
این اثر مبانی و روش تفسیری سید قطب را با توجه به فضا و بستر تاریخی آن مورد نقد و بررسی قرار داده است. چرا که تفسیر سید قطب یکی از مهمترین تفاسیر دوران معاصر به شمار می رود و این اهمیت از جهات متعددی است. از جمله آن، مبنای هنری تفسیر سید قطب است. وی بر اساس «تخیلی حسی و تجسم فنی» و با استفاده از جلوه های هنری، نظیر صحنه سازی، شخصیت پردازی، و تصویر پردازی به تفسیر قرآن پرداخته است. این مبنای او برگرفته از ادبیات مدرن است. او تحت تأثیر همین مبنا از تفسیر لغوی نحوی، جدلی و… قرآن خودداری نموده است. و همچنین او برای خوب فهمیدن قرآن معنای محوری متن را مطرح کرده است. این مبنا به سید قطب کمک کرده تا پاره های هر کلام را با کلام دیگر شناسای و به هم مرتبط سازد. و نظام واره بودن کل قرآن را نشان دهد. این مبنا در بسیاری از موارد موجبات خوب فهم شدن و آسان فهم شدن قرآن را فراهم کرده است. پرهیز از عقل گرایی یکی دیگر از مبانی تفسیر سید قطب است که مفسر در ضمن اشاره به این مبنا و رعایت آن در تفسیر فی ظلال، آن را اصل اساسی برای فهم قرآن به شمار آورده است. وی عقل را محدود و مقید و تابع هوا و هوس می داند به همین جهت او تفسیر قرآن را بر اساس خرد انسانی رد کرده و بر لزوم پرهیز از مباحث فلسفی و عقلی و کلامی تاکید کرده است.
سید قطب برای دست یابی به مفاهیم واقعی و دقیق و صحیح آیات قرآن و تبیین و تفسیر آن روش خاصی را در پیش گرفته است. و از روش تفسیر قرآن به قرآن سود فراوان جسته است. سید قطب در روش «تفسیر قرآن به قرآن» عنایت و توجه ویژه به سیاق آیات دارد به طور که وی با استفاده از سیاق آیات در مورد مکی یا مدنی بودن برخی آیاتی که پاره ای از قرآن پژوهان و مفسران آن آیات را مکی یا مدنی می دانند به مخالفت می پردازد و برخی اقوال را بر برخی دیگر ترجیح می دهد.
وی از سوی دیگر به اهمیت و نقش روایات و نیز اسباب نزول و میزان تأثیر گذاری آن در فهم دقیق معانی آیات پی برده است لذا در تفسیرش جهت فهم صحیح آیات قرآن از روایات معصوم (ع) و اسباب نزول نیز استفاده نموده است.

دانشجو: عصری البانی
استاد راهنما: دکتر علی نصیری
استاد مشاور: علی معموری
جامعة آل البیت
۱۳۸۶

الخلاصة:
تعرضت الامة الاسلامیة الى مرحلة صعبة فی زمن حکم بنی امیة , وبالخصوص فی فترة امامة الامام السجاد-علیه السلام- حیث سعى بنوا امیة الى افراغ الاسلام من محتواه, وارجاع الامة الى الجاهلیة الاولى, وبما ان الامام هو حامی الدین والذاب عنه , فقد تصدى لهذه الهجمة من خلال النشاط الاجتماعی وزهده وعبادته , ومن خلال نشر المفاهیم الاسلامیة الصحیحة التی بدات تحرف من قبل الحکام ومن لارتبط بهم من علماء البلاط, وبما ان هناک تضییق خاص على الامام- علیه السلام- فقد قام الامام –علیه السلام – بابتکار اسالیب کان من اهمهاادعیة الصحیفة السجادیة, فکتاب الصحیفة السجادیة للامام السجاد -علیه السلام – لم یکن کتاب دعاء بالمعنى المصطلح, بل کان کتاب هدایة لانقاذ الامة الاسلامیة, وقد قسمنا الرسالة الى ثلاثة فصول:-
الفصل الاول: مقدمة عرضنا فیها نبذة عن حیاة الامام السجاد –علیه السلام-, ثم لکتاب الصحیفة السجادیة , ثم فلسفة الدعاء.
الفصل الثانی: تعرضنا فیه لنظریة الامام السجاد-علیه السلام- فی الصحیفة السجادیة حول الانسان .
الفصل الثالث:تعرضنا فیه لنظریة الامام السجاد-علیه السلام- للمسائل العقائدیة التی طرحها وبینها فی الصحیفة السجادیة.
الفصل الرابع: تعرضنا فیه لبحث نظریة الامام السجاد –علیه السلام- حول الاسلام والتزاماته والتی بینها فی الصحیفة السجادیة.

استاد راهنما: علی معموری
استاد مشاور: دکتر فاکر میبدی
جامعة المصطفی العالمیة
۱۳۸۵

ملخص الرسالة
موضوع هذه الرسالة هو منهج السید محمد باقر الصدر فی فهم القرآن والمقصود بالمنهج الوسائل والطرق التی یسلکها المفسر لکتاب الله تعالى وفق خطوات منظمة فی تناوله للآیات القرآنیة، بغیة بیان معانیها والکشف عن مقاصدها ومدالیلها، وقد یختلف من مفسر لآخر، طبقاً لمجموعة من المبانی التی یعنى بتطبیقها وإبرازها من خلال تفسیره.
والهدف منها هو تسلیط الضوء على منهج فهم القرآن عند الصدر، مع بیان أهم الآراء التی طرحها، والنظریات التی تبناها ومقارنة الآراء التی تبناها فی علوم القرآن مع آراء غیره من المحققین والباحثین فی هذا المجال وتوضیح موقفه من المناهج التفسیریة، والترکیز على أسس التفسیر الموضوعی الذی اعتمده وطوره مع عرض نماذج من تطبیقاته.
وقد توصلنا فی هذه الدراسة إلى
اعتمد الصدر فی تکوینه الثقافی والعلمی على مصادر متنوعة وأحیاناً متعارضة فی اتجاهاتها، ولم یتوقف عند لون معین من الثقافة والمعرفة،و إن تنوع مصادره الثقافیة والمعرفیة، بالإضافة إلى قابلیاته الذاتیة، شکلت خزیناً وخلفیة هامة فی توجهه واتجاهاته الفکریة.
وفی هذا المجال وجدنا الصدر قد تعرض إلى ما یقرب من ثلاثمائة آیة قرآنیة ما بین تفسیر تام، أو کشف جانب معین منها، أو الاستشهاد بالآیة على آیة أخرى أو مطلب معین، وهذا العدد من الآیات تجعلنا نعده من المفسرین للقرآن الکریم، خصوصاً إذا ما علمنا أن الکثیر من التفاسیر لا تصل من الناحیة الکمیة والنوعیة إلى النتاج التفسیری له.
إن النظریة التفسیریة للشهید الصدر تقف على مستوى الضد مع نتائج نظریة تحلیل النصوص( الهرمنیوطیقا ) فالشهید الصدر یؤمن بأن الهدف من تناول النص هو الوصول إلى قصد الشارع المقدس أما الهرمنیوطیقا تؤمن بمحورة المفسر والترکیز على قبلیاته، ونسبیة الفهم، وهذا ما رفضه الشهید الصدر وحذر منه.
بین الصدر موقفه من مباحث علوم القرآن، وقدم نظریات فی بعض هذه المباحث تختلف عما قدمه آخرون، کنظریته فی التأویل، والمحکم والمتشابه، بینما لم یذکر رأیه الصریح فی مسألة بطون القرآن، ما عدا إشارات یذم فیها الغلاة الذین أخرجوا بطوناً للقرآن الکریم.

مشخصات و چکیده پایان‌نامه به زودی افزوده خواهد شد.

مشخصات و چکیده پایان‌نامه به زودی افزوده خواهد شد.

مشخصات و چکیده پایان‌نامه به زودی افزوده خواهد شد.

دانشجو: پاسنگ
استاد راهنما: دکتر محمدجواد اسکندری
استاد مشاور: علی معموری
دانشکده علوم قرآنی قم
۱۳۸۷

چکیده:
سیره پیامبر اکرم(ص) همواره مورد مطالعه و تحقیق مستشرقان بوده است. آنان تقریباً در تمام ابعاد و زوایای زندگی پیامر(ص) کتاب نوشتند و به بیان مطالب پرداخته¬اند. به طوری که سیره پژوهشی آنان به ویژه در قرون اخیر بسیار شگفت¬انگیز است. مطالعه مدخل «سیره و قرآن» نشان می¬دهد که مهمترین موضوعاتی که ذهن مستشرقان را در قرون اخیر به خود مشغول نموده، مصدر و منشأ سیره، تاریخ نگاری سیره و قرآن، ارتباط سیره و زندگی پیامبر با قرآن و ایجاد شبهه در آن و … هستند.
بررسی تحقیقات آنان، مبیّن این واقعیت است که ریشه اصلی شبهات آنان به انکار وحیانی بودن قرآن و اقتباس سیره پیامبر(ص) از تورات و انجیل باز می¬گردد، به گونه¬ای که این موضوع یکی از پیش فرض¬های عمومی مستشرقان است.
عوامل دیگری همچون ضعیف و بی¬اعتبار بودن منابعی که آنان در سیره پژوهی به آن تمسک جسته¬اند و عدم دسترسی و مراجعه آنان و یا عدم آشنایی با منابع اصیل اسلامی، ماهیت فهم و نگرش آنان به قرآن، روحیه غرض ورزی و تعصب نشأت گرفته از پیشینه¬های کلیسایی سبب شده که پژوهش¬های آنان به نتیجه نرسد و دچار لغزش نسبت به قرآن و سیره پیامبر(ص) شود.
این می¬طلبد که تلاشی جامع جهت بررسی و نقد علمی مطالب خاورشناسان صورت بگیرد و تصویری صحیح از قرآن و سیره به وسیله عالمان مسلمان ارائه شود.

واژگان کلیدی:
قرآن، استشراق، سیره، تاریخ نگاری، مغازی، مستشرقان.

مشخصات و چکیده پایان‌نامه به زودی افزوده خواهد شد.

مشخصات و چکیده پایان‌نامه به زودی افزوده خواهد شد.