برهان حرکت: اثبات وجود خدا از راه ریشه‌یابى حرکت در جهان هستى این برهان در متون فلسفى به ارسطو نسبت داده شده و از آن به عنوان روش فیلسوفان طبیعى در برابر فیلسوفان الهى یاد شده است. تقریر عمومى برهان به این گونه است که حرکتهاى موجود در جهان هستى به فاعلى براى پیدایش نیازمندند [...]

برهان حدوث و قدم: برهانى کلامى بر وجود خداوند، مبتنى بر فرض آغازى زمانى براى آفرینش جهان واژه حدوث به معناى نو آمدى و قِدَم به معناى دیرینگى است و در اصطلاح کلامى به پدیده‌هاى برخوردار از شروعِ زمانى، حادث و به موجودات فاقد چنین آغازى، قدیم گفته مى‌شود. متکلمان براساس این پیش فرض که [...]

اسراف: زیاده‌روى و تجاوز از حدّ اعتدال واژه اسراف و مشتقات آن‌که جمعاً ۲۳ بار در قرآن به‌کار رفته، مفهومى گسترده دارد و هرگونه تجاوز از حدّ اعتدال* و گرایش به افراط یا تفریط را در برمى‌گیرد، ازاین‌رو برخى با تقسیم این معناى عام، «اسراف» را درخصوص زیاده‌روى و «سرف» را تنها در مفهوم «کوتاهى» [...]

اقلیت و اکثریت: گروه کمتر و بیشتر افراد هر مجموعه اقلیت به معناى اندک بودن در برابر اکثریت به معناى بسیارى و افزونى دو مفهوم نسبى است که در مقایسه با یکدیگر معنا مى‌یابد. در اصطلاح معاصر به بخش کمتر یا بیشتر افراد یک کشور یا منطقه یا شهر یا هر مجموعه دیگرى مانند پارلمان، [...]

اِستدراج: نزدیک شدن تدریجى و غیر مستقیم کافران و فاسقان به هلاکت و عذاب، بر اثر اصرار بر کفر و گناه و تکذیب و رویگردانى انسان از سوى دیگر، در مورد کافران و فاسقان به اجرا درمى‌آید. این واژه از ریشه «د‌ـ‌ر‌ـ‌ج» به معناى اندک اندک گام برداشتن و حرکت یک شىء یا حرکت در [...]

اِرمیا: از پیامبران بزرگ بنى‌اسرائیل در دوره سقوط اورشلیم به‌دست بُخْتُ نُصَّر ارمیا ابن‌حلقیّا از پیامبران یهود در قرن ۶‌ـ‌۷ قبل از میلاد بوده که در قرآن به‌طور صریح از او نامى به‌میان نیامده است; ولى منابع تاریخى و تفسیرى و روایى در ذیل برخى آیات از او یاد‌کرده‌اند (بقره/۲، ۲۴۳، ۲۴۶ و ۲۵۹; اسراء/۱۷، [...]

ارض مقدّس: سرزمین مقدّس فلسطین یا همراه بخشى از شام یا همه منطقه شامات، مهد پیامبران و سرزمین موعود بنى‌اسرائیل همه مناطق کره زمین از جهت انتساب به آفریدگارشان از صبغه‌اى قدسى برخوردارند. (عنکبوت/۲۹، ۵۶; فصلت/۴۱، ۱۰) با این حال، در قرآن فقط یک سرزمین را مقدّس دانسته (مائده/۵، ۲۱; طه/۲۰، ۱۲; نازعات/۷۹، ۱۶)، و [...]

احقاف: صحراى ناهموار با تپّه‌هاى شنى، سرزمین قوم عاد واژه احقاف از ریشه «حقف» به‌معناى برآمدگى و انحنا است که تپّه‌هاى منحنى شن، خمیدگى پشت شتر و دیگر حیوانات و خمیدگى هلال ماه، از کاربردهاى مشهور آن به‌شمار مى‌رود. احقاف در نقش صیغه جمع، به مجموعه تپّه‌هاى شنى در بیابان‌هاى کویرى اطلاق شده، براى دیگر [...]

اتمام‌حجّت: پایان مرحله تبلیغ و بیان، در روند هدایت و ثبوت تکلیف و پایان گفتوگو و مناظره در برخورد با کافران قرآن کریم در بیان مراحل هدایت، از مقطعى یاد مى‌کند که حقیقت در آن، به‌طور کامل و روشن بر مردم آشکار شده و دیگر جاى هیچ‌گونه شبهه و پرسشى باقى نمانده و هرگونه اعتراضى [...]

آخرالزمان: دوره پایانى دنیا آخر به بخش پایانى هر مجموعه گفته، و زمان در لغت بر وقت کم یا زیاد اطلاق مى‌شود. و مقصود از آن در این‌جا روزگار و عمر جهان است. «آخرالزمان» ترکیبى اضافى و به معناى بخش پایانى حیات دنیا است. واژه آخرالزمان در قرآن به کارنرفته؛ امّا مطالب گوناگونى درباره این [...]

آرامش: حالتى نفسانى همراه، با آسودگى وثبات بشر، به طور طبیعى در طول زندگى در این جهان با نگرانى‌ها و اضطراب‌هاى بسیارى رو در رو بوده و همواره براى فایق آمدن بر آن‌ها و از میان بردن عوامل پیدایش آن‌ها کوشیده است. یکى از اهداف پیدایش مجموعه بزرگ اختراعات و اکتشافات بشر، خانواده، قبیله، دولت، [...]

ijaz-quran1این مقاله در شماره ۶۲ مجله مسجد منتشده و از پیوند زیر به صورت فایل پی دی اف قابل دریافت است:

این مقاله در مجله نامه تاریخ‌پژوهان ش۶ سال ۱۳۸۵ منتشر شده است. چکیده: دانش‏هاى تاریخى همواره در پى شناخت حقیقتى در زمان گذشته‏اند و براى این منظور، تدبیر روش شناختى فراوانى اندیشیده‏اند و همواره به اصلاح و بازبینى آن‏ها مشغول‏اند. اما پرسش اصلى، آن است که آیا این روش‏ها و تدابیر تنها در رساندن ما [...]

این مقاله به عنوان فصلی از یک کتاب درسی نوشته شده که هنوز منتشر نشده و تنها بخشی از آن در دسترس قرار گرفته است. روی به آیین ناب بگردان؛ همان فطرت خداوندی که مردمان را بر آن آفرید و در آفرینش الهی دگرگونی و تغییر راه ندارد و این است آن آیین استوار طرح [...]

این مقاله ضمن به زودی ضمن مجموعه مقالاتی با عنوان بنیادگرایی از سوی دانشگاه امام صادق (ع) منتشر خواهد شد و اکنون تنها چکیده آن در دسترس قرار گرفته است. چکیده: بنیادگرایی در نقش جنبشی دینی و در عین حل سیاسی اجتماعی، جریان نوپدیدی در جهان اسلام به شمار می‌رود که تقابل‌های روشنی با جریان [...]