تفسیر بلاغی: نوعی تفسیر درایی بر پایه تحلیل ادبی آیات قرآن با استفاده از شاخه‌های دانش بلاغت

یکی از شیوه‌های تفسیر درایی قرآن، تفسیر بلاغی است. در تفسیر بلاغی رهیافتی زبانی به متن قرآن صورت گرفته و از این منظر به فهم و تحلیل گزاره‌های آن پرداخته می‌شود. تفسیر بلاغی تنها شیوه تفسیری نیست که رهیافتی زبانی نسبت به متن دارد؛ بلکه ممکن است قرآن از منظر دیگر دانش‌های زبانی چون دستور زبان عربی یا واژه‌شناسی و یا ریشه‌شناسی و … نیز فهمیده و تفسیر شود. نقطه اشتراک همه این شیوه‌ها در آن است که قرآن متنی زبانی فرض می‌شود و با یاری گرفتن از یک دانش در حوزه علوم زبانی به فهم و تفسیر آن پرداخته می‌شود. بنابراین نقطه تمایز این شیوه‌ها را باید در موضوع و هدف و روش آن دانش جستجو کرد.
شیوه تفسیر بلاغی روشی خودبسند در فهم قرآن نیست؛ زیرا تنها از منظری خاص به متن نگریسته و دیگر ابعاد آن را نادیده می‌گیرد؛ در عین حال نگاه جزئی‌گرایانه، مسئله‌محور و آزمون‌پذیر این دانش به متن مقدس، زمینه مناسبی برای مطالعه علمی و بی‌طرفانه قرآن را فراهم آورده و میزان دخالت عناصر مذهبی و پیش‌داوری‌های فرقه‌ای را به حداقل می‌رساند. به همین دلیل معمولا تفاسیر بلاغی بدون حساسیت خاصی نسبت به مولف و مذهب و باورهای او از سوی همه مذاهب اسلامی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این مقاله برای دایرة المعارف قرآن کریم نگاشته شده و متن کامل آن پس از انتشار آن در جلد شش دایرة المعارف در سایت عرضه خواهد شد.

دسته: مطالعات قرآنی |  Print This Post |